LIEGEN EN BEDRIEGEN

 

pinokkio1

Het nieuwe of oude NORM-aal ?

Het zijn boeiende tijden… De wereld op z’n kop zegt men. Maar is dat ook zo ? Of oogst de geglobaliseerde wereld wat het al vele jaren geleden heeft gezaaid ?

Met de installatie van de 45ste president van de Verenigde Staten, in de persoon van Donald J.Trump, krijgt de ontwikkeling die wereldwijd al decennia plaatsvindt, énkel  maar zijn hoogtepunt en dus allicht ook zijn retour. Het ‘Trumpisme’ is allicht de zwanenzang van een systeem.

Eerder vroegen we ons ook al af hoe het in godsnaam – en zeker niet in zijn naam- mogelijk is dat figuren als een Poetin of een Erdogan zoveel ongebreidelde macht kunnen krijgen en zo gemakkelijk een dictatuur kunnen vestigen met de ‘goedkeuring’ van de (gedeeltelijke) bevolking ?  Om nog maar te zwijgen van de talrijke Afrikaanse leiders die het hen decennialang voordeden.

Als in de jaren ’60-’70 van vorige eeuw met -waarden als ‘puurheid, openheid, oprechtheid, eerlijkheid…love and not war’ -bloemige naïeve hippietijden waren, of tenminste voorstonden; werden 30 jaar later – zoals meestal de slinger om de dertig jaar de andere kant uitgaat–  ‘liegen, bedriegen, schijn ophouden en foefelen’ tot (levens)kunst verheven. Neo liberalisme en economisch fundamentalisme vierden in die laatste periode hoogtij.

Elkaar de loef afsteken, minderwaardige producten slijten met een kwaliteitslabel, consumentenbedrog, slapend veel geld verdienen zonder noeste arbeid, angst zaaien als wapen, individualiteit en narcisme als nieuwe norm, industriële en wetenschappelijke fraude en bedrog… Zowel op micro- als op macrovlak.

‘Eerlijke handel’ (Fare Trade) werd zelfs een nieuw handelsmerk ! Om duidelijk te maken dat handel meestal niét eerlijk is dan ?

We leven dus in de Pinokkiotijden ! Waar liegen, bedriegen en je niet aan afspraken of beloftes houden tot een nieuwe moraliteit is uitgegroeid.

Wist u dat bewezen is dat 5 keer liegen, de leugenaar zélf doet geloven dat zijn leugen ‘waar’ is ? De pers bezondigt zich er aan, politici liegen zich een carrière en autoconstructeurs sjoemelen er op los ! We zwijgen dan nog over de duistere bankensector en over alle bedrog in de sportwereld… Het woord ‘sportief’ kan al lang niet meer geassocieerd worden met eerlijkheid en fair play, toch ?

  • Poetin liegt over zijn betrokkenheid in de Oekraïne of het neerschieten van MH 17 en annexeert ondertussen schaamteloos rustig de Krim.
  • Erdogan liegt over zijn vermeende ‘staatsgreep’ en de zgn. schuldigen om zich nog meer macht toe te eigenen en doodgemoedereerd alle politieke tegenstand uit te schakelen vanuit zijn onwettig gebouwde megalomane kasteel.
  • Trump liegt en bedriegt zijn kiezers over zijn verleden en zijn toekomst en kan zelfs het verschil niet zien tussen een paar honderdduizenden aanwezigen op zijn inauguratie en de aantallen bij de protestmars daags nadien. De man gelooft zijn eigen leugens.

Er zijn hiervoor zelfs psychiatrische benamingen zoals ‘Pseudologia phantastica’ en ‘mythomanie’

 pinokkio2

Dementie of Narcisme ?

Pathologisch liegen is vaak een kenmerk van een narcistische persoonlijkheidsstoornis.

Allen nemen deze ‘narcisten’ niet aan wat ‘waar’ is (waarneming is objectief vast te stellen en te meten). Zij hebben hun visie ontwikkeld op basis van subjectieve en eigenzinnige aannames die énkel door psychisch labiele mensen gebeurt.

We hebben dus onomstotelijk te maken met mentaal ‘zieke’ geesten. Ofwel gaat het hier dus om narcisten, ofwel zijn deze heren voortijdig dementerend ? Zij lijken immers ook veel te ‘vergeten’. Als je veel liegt moet je immers wel een goed geheugen hebben, anders kan je je eigen leugens niet meer herinneren. Je moet dus een goede ‘boekhouding’ voeren. Wat heb ik waar en tegen wie gezegd ? Een wapen daartegen is echter een symptomatisch ‘geheugenverlies’.

Iemand die de waarheid of de realiteit niet meer ziet moet één van beide ziektebeelden- of narcisme, of dementie- hebben.

Als psychotherapeut verbaast het me telkens weer dat mensen bij elke sollicitatie allerlei psychologische tests moeten afleggen om hun stabiliteit, stressbestendigheid, leidinggevende capaciteiten e.a. te meten, terwijl men b.v. zomaar president van de Verenigde Staten kan worden zonder psychologische toelatingstest met het oog op de geschiktheid voor het politieke ambt. Men moet zelfs niet eens de meerderheid van stemmen halen !

Narcisme

Ik denk niet dat sommige leiders dement zijn… Ik diagnosticeer dus eerder Narcisme !

In de DSM-IV-TR van de American Psychiatric Association wordt aangegeven dat de narcistische persoonlijkheidsstoornis voorkomt bij 0,5 tot 1 procent van de Amerikaanse bevolking.

Volgens de DSM heeft iemand een narcistische persoonlijkheidsstoornis wanneer deze aan vijf of meer van de volgende criteria voldoet.

  1. Overdrijft eigen prestaties en talenten, vindt zichzelf geweldig (übermenschneigingen)
  2. Verwacht dat anderen hem op een voetstuk plaatsen
  3. Fantaseert over succes, macht, schoonheid en roem
  4. Vindt zichzelf speciaal en uniek en denkt alleen begrepen te worden door gelijksoortige mensen of mensen met een hoge status
  5. Eist buitensporige bewondering
  6. Eist een voorkeursbehandeling, speciale voorrechten, gebruikt anderen voor zijn doel
  7. Gebrek aan empathie, houdt geen rekening met anderen, respectloos
  8. Afgunstig en jaloers, denkt dat anderen dat ook op hem zijn
  9. Gedraagt zich arrogant en hooghartig

We moeten trouwens Wikipedia maar even raadplegen om meer te weten te komen over wat ‘narcisme’ eigenlijk is…

De term narcisme werd voor het eerst gebruikt door Freud .Hij noemde het verschijnsel naar de figuur Narcissus uit de Griekse mythologie Narcissus wees volgens het verhaal alle romantische avances af en werd als straf verliefd op zijn eigen spiegelbeeld. In de sprookjeswereld kennen we ook zo de giftige figuur in Sneeuwwitje met haar ‘Spiegeltje, spiegeltje aan de wand…

Freud doelde met narcisme vooral op mensen die hun energie te veel aan zichzelf en te weinig aan anderen besteden. Verliefd zijn op jezelf, te veel eigenliefde, anderen gebruiken om jou aan je trekken te laten komen, niet een ander beminnen maar vooral zelf bemind willen worden, daar ging het volgens Freud over. Deze nadruk op zelfzuchtige eigenliefde is altijd blijven bestaan maar in de loop der jaren zijn er heel veel kenmerken bij gekomen.

In de psychoanalyse wordt narcisme beschouwd als een normale fase in de ontwikkeling van kinderen. Het wordt secundair narcisme genoemd wanneer het optreedt na de puberteit. Dan wordt het vaak een mentale ziekte.

Op het eerste gezicht heeft een narcist een zeer sterk gevoel van eigenwaarde en straalt zelfvertrouwen uit. Vreemd genoeg is echter het tegendeel het geval ! Narcisten hebben, meestal onderbewust juist weinig gevoel van zelfwaarde en compenseren dit door zich als beter of belangrijker dan anderen te beschouwen. Dit wordt wel de narcistische paradox genoemd.

Om zich te beschermen tegen kritiek heeft een narcist niet veel aandacht voor de mening of de gevoelens van anderen en zo vaak een onderontwikkeld inlevingsvermogen. Het hebben van een narcistische persoonlijkheid kan daardoor een bezwaar vormen bij de uitoefening van bepaalde functies waarbij anderen dienen te worden beoordeeld. Nochtans zijn vele politieke figuren en bedrijfsleiders narcisten.

struisvogel kop zand

Symptomen

De kernsymptomen van narcisme zijn; ‘een instabiele basis’, ‘jezelf opblazen’, ‘gebrek aan wederkerigheid’ en ‘afstoten’. Deze vier symptomen vormen een vicieuze cirkel (de narcistische cirkel).

Een instabiele basis wordt gekenmerkt door wantrouwen en het niet kunnen aangaan van duurzame intieme relaties. Dit wordt veroorzaakt door een biologische kwetsbaarheid (waarbij een gebrek aan serotonine en/of te veel cortisol een rol spelen) en een jeugd waarin ouders of verzorgers zich niet goed afstemmen op de emotionele behoefte van hun kind. (een vorm van verwaarlozing)

Het opblazen is een zelfbeschermende poging om het basale wantrouwen niet te voelen. Het bevat kenmerken als dominantie, eigenliefde en gevoelloosheid.

Gebrek aan wederkerigheid is het gevolg van een opgeblazen houding. Daarbij passen symptomen zoals grenzen overschrijden, geen rekening met anderen houden en arrogantie.

Bij afstoten passen symptomen zoals een lage frustratietolerantie, de fout bij de ander leggen, minachting en woede.

Een narcist probeert zijn instabiele psychische basis niet te voelen door zich op te blazen. Hierdoor neemt hij veel meer ruimte in dan mensen normaal gesproken nodig hebben. Een narcist heeft hier echter geen last van, omdat hij op een eenrichtingsweg leeft. Andere mensen moeten hem dienen of voor hem applaudisseren. Zo niet, dan verstoot hij ze.

Typen narcisme

In de literatuur is vaak sprake van verschillende typen narcisme: primair en secundair, introvert en extravert, kwetsbaar en grandioos, dikke en dunne huid, verborgen en openlijk, verlegen – arrogant – wreed, en psychopathisch – exhibitionistisch – masochistisch narcisme.

Uit wetenschappelijk onderzoek naar narcistische symptomen blijkt dat er bewijs is voor een kwetsbaar of naar binnen gekeerd type dat ervan uitgaat dat hij er in het leven alleen voor staat (depressief narcisme), en een grandioos of naar buiten gericht type dat ervan uitgaat dat andere mensen er zijn om te gebruiken (angstig narcisme). Een depressieve narcist is solist;vermijdt contacten en ruimt anderen uit de weg wanneer hij vindt dat ze hem voor de voeten lopen. Een angstige narcist spant anderen voor zijn karretje, doet paniekerig wanneer ze dat niet willen en dumpt ze zodra ze er wat hem betreft niet meer hard genoeg aan trekken. Angstig en depressief narcisme kan ook gecombineerd voorkomen.

Wetenschappelijk onderzoek uit 2012 (Jean M. Twnege  en W. Keith Campbell) stelt dat de mensheid zich in een bijzonder narcistische tijd bevindt en dat narcisme zich als een epidemie verspreidt. Volgens het onderzoek neemt de mate waarin mensen hoog scoren op vragenlijsten naar narcisme steeds meer toe en is dat te wijten aan onder meer de opkomst van sociale media…

Deze media zullen zeker een rol spelen bij het ‘exposure-gedrag’, als gevolg, niet de oorzaak, van het narcisme ( bv. het twittergedrag) . Ik ben er, als therapeut, uit expertise, meer van overtuigd dat narcisten té weinig basale hechting en basiswarmte of vertrouwen hebben kunnen opbouwen in hun kindertijd en puberteit. Heel wat kinderen krijgen daarom in hun volwassenheid te maken met psychische stoornissen en een gebrek aan vertrouwen in anderen en de wereld. Gezonder investeren (een paradoxale term uit de economie) in kinderen is daarom een noodzaak.

Het hoeft geen verder betoog dat onze wereld momenteel dus wordt geregeerd door een stelletje narcistische Pinokkio’s die door liegen en bedriegen zichzelf voortdurend centraal én als norm stellen. Hun wereldbeeld draait enkel om zichzelf. Hitler was in de geschiedenis het perfecte voorbeeld. Moeten we zulke labiele bestuurders dan nog wel willen ?

Narcisme is moeilijk te bestrijden omdat de arrogante narcist ‘het immers altijd beter weet’. Therapeutische begeleiding bij narcisme is dus vaak gedoemd om te mislukken.

leugen

Het heeft dus geen enkele zin om met een Trump, Poetin of Erdogan in discussie te gaan of oorlog te voeren. Benieuwd trouwens hoe ze zich tgo elkaar zullen gedragen ! Poetin en Erdogan zijn al geen werkbare ‘match’ gebleken…Emotionele verwaarlozing in hun kindertijd is alleszins (allicht het enige) wat deze mannen verbindt. De pers kan er het best toe doen om niet of zo weinig mogelijk meer over hen te berichten . Dat is de ‘zwaarste’ sanctie voor een narcist natuurlijk. Mogelijk kan de pers in de toekomst wat meer analyse verrichten over de ontstaansgeschiedenis van deze ‘fenomenen’. Onderzoeksjournalistiek heeft (terug) een toekomst !

Wat we uit het sprookje van Pinokkio wél leren is dat bij elke leugen en het niet nakomen van afspraken er een gevolg aan is. Is het daarom dat de das van Trump elke dag langer lijkt te worden ?

‘Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel’ is een wijze uitspraak. En… het kan een tijdje in beslag nemen.

Het mag dan wel enige tijd duren, maar na verloop van tijd ‘verdrinkt’ de narcist in zijn eigen leugens, zoals uit de mythe ook blijkt. Narcissus takelde af en stierf door in zelfverheerlijking veel te lang naar zichzelf te blijven kijken. Een zware depressie en/of mentale crash is meestal het lot van de narcist. Hopelijk resulteert dit dan niet in een meeslepende globale oorlog !

Narcisten en leugenaars graven dus hun eigen graf. En…maar goed ook !

Het feit dat er nu al zoveel protest is, wereldwijd, is allicht een teken aan de wand dat het narcistische tijdperk juist op zijn laatste benen loopt. In de figuur van Donald Trump showt Amerika ook de emanatie van hun kortzichtige credo. Jongeren willen immers wereldwijd vooral rijk en beroemd worden ! De 70-jarige Amerikaanse ‘keizerTrump’ heeft zijn hele leven deze ‘waarden’ nagestreefd, ten koste van alles en iedereen. Ook van zijn eigen persoonlijkheid. Die hij eigenlijk niet heeft !

Het is het zoveelste voorbeeld van de moderne Icarus  (een andere Griekse mythologiefiguur) die bijna tot aan de zon reikt en zijn vleugels zal gaan verbranden. Onze jongeren zullen nu een voorbeeld krijgen van tot ‘wat’ dit allemaal kan  leiden ! Er zal dan ook een massale afkeer en aversie ontstaan tgo deze holle en lege levensfilosofie. Tijd voor nieuwe waarden dus.

Een hoopvolle ‘nieuwe orde en moraal’ is dus duidelijk op komst.

Om de 30 jaar gaat de slinger immers weer de andere kant uit ! Gelukkig maar !

Bob Vansant

_____________________________________________________________

naschriften

  • quote : ‘Leugenaars hebben meestal de grootste bijval en compassie van… andere leugenaars !’ (Carlos Ruiz Zafon in ‘Schaduw van de wind’)
  • psycho-analytische analyse Trump (Engelstalig artikel Richard Willmsen)
  • Trump : Psychiaters ‘kwaadaardig narcisme’ John Hopkins