GEHEIM-zinnigheid maakt ziek

geheim

 

In de veertig jaar dat ik als psychotherapeut verhalen van mensen te horen kreeg was het niet zelden dat ze me zegden : ‘Dit is de eerste keer dat ik dit tegen iemand vertel…’Therapie wordt – niet ten onrechte- wel eens vergeleken met de vroegere biecht in de kerk. Of althans, de functie hiervan is gelijklopend ; nl. bevrijding van een emotionele en morele belasting.

Onderzoek (Vangelisti 1994) toont ook aan, dat bij zelfmoord, tussen 58% en 99%, een ‘ondraaglijk’ geheim een belangrijke rol speelt in de beslissing.Geheimen zijn dus belastend, bezwarend, destructief en bijzonder stresswekkend. Een dieperliggende oorzaak van fysieke, emotionele en relationele ellende.

Mogelijk was het in een bepaalde tijd en context de ‘beste’ oplossing om iets verborgen te houden en te verzwijgen. Vraag is of het na vele jaren dus nog altijd verantwoord is om dit te blijven doen ? Neen, dus !

De gevolgen zijn immers zowel fysiek als emotioneel erg belastend. Dus ook sociaal en relationeel. Het vervormt ook het zelfbeeld en leidt tot neurotisch gedrag of zelfs obsessies.

geheim-1

Ziekte

In de eerste plaats is het voor de persoon die een geheim ‘koestert’ zélf duidelijk een ziekteverwekker.

Onderzoek onder diverse groepen mensen (zoals patiënten, studenten, en de algemene bevolking) heeft uitgewezen dat mensen met geheimen (vergeleken met mensen zonder geheimen):

-vaker ziek worden
-minder goed reageren op medische behandelingen
-vaker naar de dokter gaan
-een snellere ziekteverslechtering hebben
-meer lichamelijke klachten hebben
-een minder goed werkend immuunsysteem hebben

Met andere woorden: geheimen kunnen dus je lichaam en geest onder druk zetten. Het is op dit moment niet duidelijk welke geheimen nu wél schadelijk zijn en welke geheimen niet, maar het lijkt samen te hangen met de emotionele last die je zelf door het geheim ervaart.

Psychisch

De Amerikaanse hoogleraar Daniel Wegner heeft samen met Julie Lane een theorie ontwikkeld die de psychische gevolgen van geheimen beschrijft. Lane en Wegner stellen dat om geheimen te kunnen houden, je constant op je tenen moet lopen om jezelf niet voorbij te praten. Om het geheim niet te verklappen onderdrukken wij daarom gedachten over het geheim: we proberen als het ware het geheim te vergeten. Helaas heeft dit juist een omgekeerd effect: je denkt er dan namelijk meer aan! Probeer maar eens NIET aan een witte olifant te denken nu !

De geheime gedachten komen vaker en op onverwachte momenten in het bewustzijn boven. Deze gedachten moeten dan weer onderdrukt en zo ontstaat een situatie waarbij je continu met je geheim bezig bent, en dit kan zelfs doorgaan wanneer het geheim eenmaal opgebiecht is of niet meer bestaat!

Een goed voorbeeld is hun onderzoek naar geheime liefdesrelaties: Lane en Wegner vonden dat mensen die in hun verleden een stiekeme verhouding hielden, daar nog jaren later meer aan dachten, dan mensen waarbij de verhouding niet stiekem was. Deze theorie helpt ons te begrijpen hoe je van het hebben van een groot geheim psychische klachten kunt ontwikkelen zoals depressie en obsessies.

Ik denk terug aan het verhaal van R., toen een vrouw van rond de vijftig. Ruim 10 jaar geleden. Ze kwam bij mij in herstelverlof in Griekenland. Zwaar onder de medicatie en met een psychiatrisch verleden met verschillende langdurige opnames. Voor het eerst gaf ze haar ‘geheim’ prijs. Haar oudere zusje sliep bij haar in bed en op een morgen was haar zusje van 8 jaar gestorven ! Een groot drama natuurlijk in het gezin. Het oudere zusje werd het ‘zonnetje’ in huis genoemd. R.,5jaar toen, stond altijd in haar schaduw. Zij bekende dat ze haar zus wel eens dood gewenst had hierom. Toen het kind dan ook effectief overleed voelde ze zich enorm schuldig en geloofde zelfs dat zij in haar slaap haar zusje zou vermoord hebben. Dit had ze nog nooit verteld. Ook niet tegen de talrijke psychiaters die haar in behandeling hadden gehad. R. heeft, samen met de groep, haar zusje symbolisch herbegraven en daarmee ook haar obsessieve schuldgevoel. Ze is nooit meer opgenomen geweest.Meer dan 40 jaar had ze dit geheim alleen gedragen !

Uit studies blijkt dat zelfs therapeuten in 50% van de gevallen, de geheimen van hun patiënten of cliënten niet te horen krijgen, ook al hangt heel wat problematiek en thematiek uit de therapie hiermee samen. Uiteraard hangt zoiets ook samen met de vertrouwensrelatie die er al dan niet kan opgebouwd worden.

Het hebben van geheimen hangt heel sterk samen met een constant schuldgevoel en angsten. Ook leidt het tot obsessioneel gedrag, zoals controle willen hebben over alles en iedereen. Alles wordt in het werk gesteld om het geheim toch maar niet de kop te laten opsteken. Dit leidt tot achterdocht, wantrouwen of zelfs paranoia. Betrokkenen worden slim en sluw in het verbergen en suppressie (onderdrukking). Zoals de alcoholist zijn drankprobleem ‘angstvallig’ verdoezelt en elk spoor tracht te wissen. Dat vraagt heel wat fysieke en mentale energie. Het wordt vaak een leefstijl.

Aan de hand van interviews van journaliste Mirre Bots en diverse wetenschappelijke onderzoeken geeft Andreas Wismeijer ,psycholoog en onderzoeker/docent aan de Universiteit van Tilburg, in zijn boek ‘Geheimen’ een inkijk in psychologie van datgene wat we niet vertellen. Wismeijer is in onze lage landen degene die het thema nog maar de jongste tien jaar bespreekbaar stelde en het belang ervan bij ziekte en welzijn op de kaart zette. Wetenschappers schatten dat tussen de 20 en 30 procent van de mensheid een emotioneel belastend geheim met zich meedraagt.

In elke cultuur kennen mensen geheimen. Maar in sommige culturen hebben ze een heel specifieke functie. Zo is er een Afrikaans volk beschreven dat geheimen niet ziet als een individuele zaak. Wordt iemand ziek, dan moeten alle leden van de stam zelfs hun zonden opbiechten om het individu te genezen. Ziekte is namelijk het gevolg van de ‘zonden’ en dus van de geheimen van de hele gemeenschap. De leden van de stam gaan dan net zo lang bij elkaar zitten en praten tot alles boven water is.’

Het ‘onuitgesprokene’ is immers onderhuids vaak belangrijker dan wat wél wordt gezegd of tot expressie wordt gebracht.

In de jaren ’80 ontdekte ik dat zélf bij mijn cliënten die veelal ook leden aan de (gevolgen) van hun geheimen door depressies te maken. Vandaar mijn slogan : ‘Ex-pressie is de beste remedie tegen De-pressie’.  Ik adviseerde in mijn opleidingen ook vaak hulpverleners en leerkrachten om meer aandacht te hebben voor de stille cliënt/leerling, eerder dan veel energie te steken in de luidruchtigen en de belhamels.

Ik herinner me nog het verhaal uit die tijd van M., een stille bescheiden, haast verlegen man, van midden 40, uit een tweeling. Zijn tweelingbroer werd thuis altijd opgehemeld en hij werd het ‘zwarte schaap’ van de familie. Er werd hem gezegd dat hij het nooit ver zou schoppen en hij werkte dan ook daarom – volgens eigen zeggen- bij de vuilnisdienst van de gemeente. Hij stalkte geregeld familieleden telefonisch en daar wou hij vanaf geraken. Zijn vrouw had daar ook, uit schaamte, op aangedrongen. Na enkele gesprekken onthulde hij een geheime fantasie. Hij zou ooit op een familiefeest met een machinegeweer iedereen doodschieten. In zijn geheime fantasie had hij elk détail voorbereid. Doordat hij zijn geheim prijsgaf stopte het stalken en werd de fantasie steeds minder omdat hij er telkens bij mij kon over praten.

Dingen die opgesloten blijven en niet aan de oppervlakte mogen komen gaan knagen en nijpen. Ze worden alsmaar groter.

Sociaal

Vijf heel globale karakteristieken of basisdimensies bepalen ieders persoonlijkheid: 1.neuroticisme (of emotionele stabiliteit), 2.extraversie, 3.openheid (voor ervaringen), 4.nauwgezetheid (aandachtigheid) en 5.inschikkelijkheid.

Een hogere score op neuroticisme blijkt een redelijke voorspeller voor het hebben van geheimen. Extraversie is waarschijnlijk negatief gecorreleerd, zoals ook nauwgezetheid en openheid. Inschikkelijkheid is dan weer positief gerelateerd: hoe inschikkelijker iemand is, hoe groter de neiging om dingen achter te houden volgens Wismeijer.

Geheimen ontstaan vooral omdat we niet afgewezen willen worden. Sommigen zijn hiervoor ‘allergisch’ vanuit vroege ervaring. Wij zijn groepsdieren die zich wensen te confirmeren aan de soort. Ergens bijhoren is belangrijk. Zaken die door de omgeving in een bepaalde tijdsgeest of normen-en waardenstelsel zouden worden afgekeurd of verworpen, blijven dus voor velen beter geheim. Het is een (onbewuste) keuze om geheimen te koesteren, als (hoge) prijs voor algemene ‘sociale acceptatie’.

Men moet dan hierbij bv.denken aan geheimen als gepleegd seksueel misbruik, een moord of een ernstig geweldsdelict gepleegd hebben, collaboratie in de oorlog, seksueel misbruikt zijn in de jeugd, een verzwegen buitenechtelijk kind hebben of heimelijk een abortus hebben ondergaan.

Een cliënte zocht me op omdat ze met 90% zekerheid wist dat een familielid dader was van een ophefmakende moord, die na 20 jaar, nog steeds niet was opgelost. Al die tijd liep ze met deze ‘wetenschap’ rond, zonder het tegen iemand te kunnen of te durven vertellen. Ze wou ook de afwijzing van haar familie niet riskeren. Om haar geheim te beveiligen was ze zelfs verhuisd naar het buitenland waar ze heel geïsoleerd en teruggetrokken leefde met haar vele huisdieren die voor afleiding zorgden.

stilte

Mensen die een neiging tot geheimhouding hebben, lijken hun eigen emotionele gesteldheid bijzonder in de gaten te houden, ook al kunnen zij die niet goed onder woorden brengen. Zij willen geen aandacht trekken,(Wismeijer)

Vermijdings- en vluchtgedrag zijn daarom ook eigen, uit mijn ervaring. Een voortdurende ‘alertmodus’om-niet-betrapt-te-worden veroorzaakt een gigantische stress, zodat betrokkenen zich vaak ook isoleren en terugtrekken uit sociale contacten die bedreigend kunnen zijn. Confrontatie wordt vermeden.

Vooral dan contacten en relaties die té dichtbij komen. Dat maakt bv.een partnerrelatie ook zo moeilijk of haast onmogelijk. Men leidt dikwijls liever een oppervlakkig leven met veel afleiding in eenzaamheid, dan het geheim te moeten prijsgeven of opgeven… Na vele jaren wordt ‘geheimzinnig alleen leven’ een modus vivendi. De geheimen worden meestal meegenomen in het graf.

Anderen gaan dan weer een druk, maar even oppervlakkig, sociale leven ontwikkelen om te ontsnappen aan de dwang van hun diep geheim of om dit te maskeren.

Een man van 50 vertelde me hoe zijn vader in de oorlog ‘fout’ was geweest en nadien in de gevangenis was beland voor vele jaren. De familie, en hij als kind, deed er alles aan om dit voor de omgeving te verbergen. Als compensatie hadden zij een extreme ‘vriendelijkheid’ ontwikkeld voor iedereen en alleman. Zonder maar enig standpunt of kamp te kiezen. Zonder visie. Alleen voor iedereen ‘vriendelijk’ zijn ! Zij wilden vooral geen ‘fout’ maken en werden ‘allemansvrienden’. Hij beklaagde zich erover hoe vermoeiend dit wel was en hoe het hem een massa ‘schijnvrienden’ had opgeleverd die van hem de verwachting hadden dat hij er altijd stond. Ook hij moest altijd alert zijn en voelde zich vanbinnen verscheurd en depressief

Welk soort geheimen ?

Geheimen top 5

  1. Seks
    Bijvoorbeeld masturbatie, seksuele voorkeur of seksuele handelingen
  2. Relatieproblemen
    Zoals ruzies, twijfels en afwijzingen.Familiegeheimen.
  3. Ziekte
    Met name psychische ziekten zoals depressie, maar ook genante lichamelijke klachten zoals soa’s en aambeien
  4. Geld
    Bijvoorbeeld salaris, schulden en betalings­achterstanden,armoede.
  1. Problemen op het werk of op school
    Zoals gepest worden en gepasseerd worden bij promoties, ontslag, faling.

Ook kan aan minder extreme maar zeer emotioneel belastende geheimen gedacht worden, zoals overspel, het lijden aan een ernstige ziekte of drager zijn van een gen dat een ernstige ziekte kan veroorzaken, of gevoelens van inferioriteit ten opzichte van anderen ervaren, bepaalde handicaps.

Daarnaast komt het voor dat sommige mensen hun diepere emoties of existentiële twijfels die zijn veroorzaakt door bijvoorbeeld een verlies, scheiding of overlijden, met niemand willen delen, zelfs niet met iemand uit de naaste omgeving.

Bij elke zelfmoord blijken zo bv. 6 nabestaanden met psychische gevolgen achter te blijven en vaak ook zelf aan zelfmoord te denken. Of, bij mensen die een faillissement hadden blijken de psychische gevolgen bijzonder groot en komt zelfmoord ook vaak voor. Schaamte en schande maken hun geheim vaak ondraaglijk.

Praten is Goud !

Geheimen dienen dus nergens toe. Misschien soms even op korte termijn. Zeker niet op langere termijn. Zwijgen is ziekmakend. Het neerschrijven, bv. in een dagboek, is een hulpmiddel voor hen die het niet kunnen uitspreken. In Nederland bestaat zo een website, mogelijk gemaakt door Andreas Wismeijer, http://www.geheimenvan.nl/  waar mensen anoniem hun geheim kunnen deponeren.

Beter nog, is natuurlijk iemand in vertrouwen te nemen en het geheim te delen. Niet één keer maar misschien meermaals. Delen is helen !

Hulpverleners en opvoeders dienen ook meer attent te zijn voor wat mensen NIET zeggen. Ook in de pubertijd – de periode bij uitstek waar jongeren ergens willen bijhoren– is het ontzettend belangrijk dat ze daarom geheimen niet gaan koesteren.

Existentiële vragen heeft iedereen. Niemand is perfect en doet alles ‘zoals het hoort’. Buiten de lijntjes kleuren is voor iedereen al wel eens gebeurd. Door grenzen te overschrijden, leer je ze ook kennen. ‘Hij die zonder zonde is…’

Voor iets wat is gebeurd in het verleden moeten mensen zich ook niet levenslang straffen in de gevangenis van hun geheimhouding. Want dat is wat er dikwijls gebeurt. De geheimhouding is een zelfopgelegde straf en een (zelf)kwelling. Met vele gevolgen. Ontsla uzelf dus tijdig van deze onverdiende straf !

 

 

Een gedachte over “GEHEIM-zinnigheid maakt ziek”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *